ქალაქი

ქალაქი დაახლოებით დიდი და მუდმივი საცხოვრებელია.

1988 წელს გაერომ , ქალაქი ასე აღწერა :

ქალაქი არის მაღალი მოსახლეობის სიმჭიდროვე , პოლიტიკური ,

ადმინისტრაციული და ისტორიული ცენტრი.

სადაც ძირითადად , არასასოფლო – სამეურნეო  მრეწველობა ფუნქციონირებს.

და  ქალაქის მონაცემები და ფუნქციები აქვს , რომელიც ძირითადად ადგილობრივი

სახელმწიფოს მხრიდან იმართება.

ქალაქის და სოფლის განსხვავებული მონაცემებია შემდეგნაირად შეიძლება გაიყოს :

  1. ფართობი
  2. ეკონომიკური საქმიანობის სტატუსი და ტიპი
  3. დასაქმების ხარისხი და სოციალური სტრატიფიკაცია
  4. ურთიერთობების და დღესასწაულების სირთულის დონე
  5. როგორია გამოყენებადობა სოციალური, კულტურული, ეკონომიკური და

 პოლიტიკური ინსტიტუტების

  1. რაოდენობა და მოსახლეობის კომპოზიცია

ქალაქი

სიტყვა

გონაბადის უძეველეს ტერიტორიას ქალაქს უწოდებდნენ და მსოფლიოში უძველესი

 და ყველაზე გრძელი ქანატი ამ ქალაქში არის.

სიტყვა “ქალაქი” გამომდინარეობს შუა სპარსული და უძველესი სპარსული ენის

 χşaθra – სგან.

Xšaθra ძველ სპარსულად ნიშნავს სამეფოს.

მნიშვნელობა მსოფლიოში

სიტყვა Urban ინგლისურიდან და Urbain ფრანგულიდან  , ლათინური Urbanus – დან

 წარმოიშვა , და ნიშნავს ქალაქი ან ქალაქის კუთვნილს. აგრეთვე Urbs რომაელების

ქალაქსაც  უწოდებდნენ.

უკანასკლელი ათწლეულის მანძილზე გეოგრაფებმა , სოციოლოგებმა ,

ეკონომისტებმა , დემოგრაფებმა და სხვა მეცნიერებმა ქალაქის მნიშველობა სხვა და

 სხვა ნაირად აღწერეს.

ენგელსის და მარქსისნაირმა სოციოლოგებმა ქალაქი დაახასიათეს , მოსახლეობის

 კონცენტრაციით , წარმოების საშუალებებით , კაპიტალიზმით , საჭიროებით და

 მოთხოვნილებებით და ა.შ. ასევე მათი აზრით ქალაქში  სოციალური შრომა

 გაყოფილია.

გეოგრაფები ქალაქს ახასიათებენ  ხელოვნური ქუჩებით , შენობა – ნაგებობებით და

 ორგანიზაციებით , რომლებიც ქალაქში ყოფა  – ცხოვრებას არეგულირებს.

ისტორიკოსები , ქალაქს ისტორიიდან გამომდინარე ახასიათებენ.

ეკონომისტების აზრით  , ქალაქი ის ადგილია , სადაც მოსახლეობის შემოსავალი და

 ცხოვრების ტიპი ძირითადად არასასოფლო – სამეურნეო სისტემაზეა

 დამოკიდებული.

დემოგრაფებს მიაჩნიათ რომ  , ქალაქი მოსახლეობის რაოდენობით განისაზღვრება.

ქალაქის ურბნის დიზაინერები მიიჩნევენ რომ , კომპლექსი არის ორგანიზებული

 ორგანიზაცია  , რომელიც შედგება სამი ძირითადი კომპონენტისგან :

 წარმოსახვისგან, აქტივობისგან  და სხეულისგან , რომლებიც მუდმივად

 ვითარდებიან.

ურბანისტები ქალაქს უწოდებენ ისეთ ადგილს სადაც , ადამიანებმა დედამიწას თავი

 დაანებეს და ფიქრი დაიწყეს.

სხვადასხვა აზროვნების და სოფლ – მხედველობის  გამო ქალაქს მრავალი

 მნიშვნელობა გააჩნია.

 

ქალაქის განსაზღვრის ძირითადი  ორი კრიტერიუმი :

ყველა მცდელობაში  , ქალაქის ძირითადი დეფინიციისთვის  ორი კრიტერიუმი

 განიხილება :

1 . მოსახლეობის თვალსაზრისით ქალაქის ზომის განსაზღვრა.

2 . მოსახლეობის სიმჭიდროვეზე (შედარებითი მოსახლეობისთვის) კვოტის

 განსაზღვრა.

 

მეორე კრიტერიუმი  მილსმა განსაზღვრა.

ქალაქი ტერიტორიაა , სადაც  მიწა , შენობა – ნაგებობებისთვის გამოიყენება ვიდრე

 სხვა რესურსებისთვის.  განსაკუთრებით კაპიტალიზმი  გამოიყენება მიმდებარე

 ტერიტორიებთან შედარებით უფრო მეტად.

რადგან მოსახლეობა  ,  თავის საცხოვრებელ სახლთან  ახლოს მუშაობს.

ასევე შეგვიძლია , ქალაქი დავარქვათ იმ ადგილს , სადაც  პროდუქტები ,

 სამრეწველო სერვისები  და სამუშაო ადგილები უფრო მეტია.

ზოგადად , ქალაქი , ის ტერიტორიაა სადაც  შედარებით მრეწველობა და წარმოება

 უფრო მეტია.

ზოგადად , ქალაქებში განვითარებული სისტემებია ჰიგიენისათვის , წყალი და დენი ,

 მიწის სტატუსი , მოსახლეობა და ტრანსპორტირებისთვის.

ირანში

ქალაქი , ის ადგილია რომელიც გეოგრაფიული ლიმიტებით კანონიერ ფართობზე ,

 მდებარეობს  სამშენებლო ტექსტურებით  , სამუშაო ადგილებით და სხვა

გარემოებებით. მათ ინდივიდუალურად დიდი მნიშვნელობა აქვთ ქალაქისთვის.

ქალაქის მუდმივი მაცხოვრებლები ,  სავაჭრო ობიექტებში , ბიზნესებში ,

მრეწველობაში , სოფლის მეურნეობაში , სერვისებში და ადმინისტრაციულ

 საქმიანობებში არიან დაკავებულები. აგრეთვე ურბანულ მომსახურეობაში ,

 სავარაუდოთ თვითკმაყოფილებაში არიან. უნდა ჰქონდეს სოციალური გაცვლის

 ცენტრი ასევე ეკონომიკურ , კულტურულ და პოლიტიკურ სფეროს უნდა

 იზიდავდეს.  ქალაქს  სულ მცირე ათი ათასი კაცი მოსახლეობა უნდა ჰყავდეს.

მერიის შექმნა ნებისმიერ სიტუაციაში და სფეროში , საჭიროა.

მიუხედავად იმისა რომ , თუ მოსახლეობა ხუთიათას კაცზე  ნაკლებია, შინაგან

 საქმეთა სამინისტროს შეუძლია ამ ადგლას თავჯდომარის და მერიის შექმნა მანც

 მოახდინოს.

ძველ სპარსულ ენაზე  „ქალაქს“ „ხეშთს“ უწოდებდნენ რაც სამეფოს ნიშნავდა.

ავესტას დროს , ეს სიტყვა „ხაშთარ“ ნიშნავდა , რომელიც ახალ სპარსულში ქალაქს

 ნიშნავს და ავესტაური სიტყვისგან არის წამოშობილი.

1956 წლიდან , სოფელს ქალაქად გადაქცევისთვის სჭირდებოდა მინიმუმ 5000

 მოსახლეობა.

1986 წლიდან , ეს რაოდენობა 10 000 – მდე გაიზარდა და ამის შემდეგ 1992 წლიდნ

 კანონი ისევ შეიცვალა და სადაც მერია არსებობდა ის ადგილი ქალაქად იწოდებოდა.

1996 – დან 1999 წლამდე ათი წლის მანძილზე , 400 ქალაქის შექმნის მიზეზი გახდა.

და ქალაქის მოსახლეობამ 70 % – ით  მოიმატა.

სიტყვა „ქალაქის“ მნიშვნელობა ძველ დროს

სიტყვა „ქალაქს“ ადრე უფრო ფართო მნიშვნელობა ჰქონდა და ქვეყანის  , რეგიონის ,

 შტატის , და სახელმწიფოს მნიშვნელობითაც კი იყენებდნენ.

დროთა განმავლობაში ,  ამ სიტყვის მნიშვნელობა შემცირდა და დღევანდელი

 ქალაქის მნიშვნელობა მიიღო.

სიტყვა „ქალაქი“ აღმოსავლეთ ირანში სიტყვა „ქანთას“ (Kanta) ჰგავს რომელიც

 ნიშნავს „გალავანს და ტვირთს“ . სიტყვის მნიშვნელობა კი ერთმანეთთან ახლოსაა.

მაგალითად „სმარქანდშის“ ადრე მარაკანტი ერქვა.

ირანის აღმოსავლეთ რეგიონებში სიტყვა „Kanta – Kantha“ დაცულ ქალაქს ნიშნავდა.

ისე გამოდის რომ ამ სიტყვას ადრე გალავნის და კედლის მნიშვნელობა ჰქონდა.

მეორე მხრივ Kad – Ked სახლს ნიშნავდა.

მე – 3 საუკუნეში , ქვაზე გრავირებებიდან გამომდინარე რეგიონს ,  stry (ფაჰლავის

 ტექსტებში „ქლაქი“ = sahr) უწოდებდნენ.

აგრეთვე  ტერიტორიებსაც ქალაქი ერქვათ.

ცენტრში პროვინციას და კაპიტალს ეწოდებოდა „ქალაქი“.

ქალაქს მერია მართავდა ,რომელიც მე-3 საუკუნეში ადგილობრივ მეფედ მიიჩნეოდა.

პროვინციის მმართველებს კი თავად მეფე ირჩევდა.

რეგიონებს ან ქალაქებს ერთი გუბერნატორი და ერთი მღვდელი მართავდა.

ქალაქი ან რაიონი რამოდენიმე სოფლად იყო დაყოფილი , და ეს სოფლები

 შესაძებელია თვით პატარა დასახლებისგან იყოს შექმნილი.

სოფელი ყველაზე პატარა დასახლებაა სადაც მისი მმართველი ერთი გლეხია.